Moskou’s lange oorlog en de Nederlandse financiële sector

Norges Bank onder Duits bestuur voegde zich naar Duitse eisen, Reichskreditkassenscheine moesten worden aangenomen, één kantoor verloor het contact met de centrale. De bezettingsstudies zeggen niet dat betalingen stopten; zij gaan over verloren autonomie.

Mitsubishi Bank gebruikte haar kantorennet om deposito’s te verzamelen voor aangewezen militaire leningen en staatsobligaties. Neutraal Portugal zag goud en deviezen binnenkomen, geen vernietiging.

Slapende rekeningen en geroofd goud bij Zwitserse banken werden pas in de jaren negentig afgerekend. Bewaring in oorlog is een ander vraagstuk dan bewaring onder sancties; die twee niet vermengen.

Meer dan 98 procent van het interbancaire verkeer liep door, 46 banken verhuisden hun data naar de cloud. Aan de rand brak het: een derde minder terminals, een vijfde minder geldautomaten, kantoren zonder stroom. Het antwoord was een bewuste fysieke laag: POWER BANKING en meer contant geld.

Kaarten bleven werken omdat NSPK sinds 2014 binnenlands verwerkt. Buiten de grens hield het op: Mir opgeschort in Turkije en Oezbekistan, betaalagenten tegen 2 procent. Sinds 2025 breken de eigen mobiele-internetafsluitingen, ongeveer 2.000 per maand, de QR- en SBP-betalingen.

Iberische stroomuitval, 28 april 2025: TARGET, Iberpay en Redsys hielden; kaartbetalingen in Spanje 55 procent minder in aantal, kleine winkels meer dan 80 procent. Na februari 2022 steeg de uitgifte van eurobiljetten in Estland, Litouwen, Slowakije en Finland met zes tot tien standaarddeviaties.

Vóór digitalisering vervormde oorlog de structuur: wie de bank bestuurt, waar het spaargeld heen gaat, wie het goud bewaart. In het digitale tijdperk overleeft de kern en breekt de rand: stroom, telecom en een handvol aanbieders. Beide landen antwoordden met een fysieke laag, niet met minder digitaal.

NRB 2007, 2008–2009, 2009–2010, 2011, 2012 en NRB 6, gerapporteerd in 2014. Het Analistennetwerk Nationale Veiligheid bestaat sinds 2010 en maakte de laatste drie.

Na 2014 geen jaarlijkse NRB meer: het Nationaal Veiligheidsprofiel 2016, de Geïntegreerde Risicoanalyse 2019 en de Rijksbrede Risicoanalyse 2022 en 2026, met de Veiligheidsstrategie 2023 tot 2029 als beleidskader.

Eén van de vier combinatiescenario’s van 2026 heet Oorlog in Europa. De verhaallijn wordt op deze slide niet naverteld.

RIVM noemde op 16 oktober 2026: RIVM, TNO, Clingendael, SEO, AIVD en MIVD. DNB staat niet op die lijst.

2007: per thema een agenda van te versterken capaciteiten. Leidraad 2026: capaciteit alleen als scoringsindicator bij criterium 6.4, de instabiliteit van staten rond het Koninkrijk en de EU, dus de capaciteit van buurlanden, niet van Nederland. Hoofdrapport 2026: beperkte capaciteiten in de Nederlandse veiligheidsketen als kwetsbaarheid. Of de lus ooit sloot, staat nergens.

Ransomware legt telecomaanbieder A, een van drie, dagenlang stil.

Klanten van bank I kunnen niet pinnen en niet overboeken.

Bank II en III gaan door. T2 en SWIFT blijven bereikbaar via buitenlandse telecom.

De failover overbelast aanbieder B. Ook bank II valt uit.

Desinformatie zegt dat de banken zijn beroofd. Deposito’s lopen weg.

DNB noemt het scenario in Box 2 vereenvoudigd en fictief, en zonder beheersmaatregel. Geen tabel kans maal impact.

Tussen OFS najaar 2025 en voorjaar 2026 versmalt het voorbeeld van hybride aanval of uitval van vitale infrastructuur naar AI-gedreven cyberaanvallen.

Themarapport vitale infrastructuur 2022: ransomware bij één van de telecomaanbieders, 8 tot 24 uur. Voetnoot: geen volledige SWIFT-uitval; eindgebruikers na ongeveer 16 uur terug. In hetzelfde rapport staat apart een regionale stroomuitval: mobiel en internet vallen na enkele uren uit, pin en automaten falen.

Economisch themarapport 2022, Verstoring van het betalingsverkeer: digitaal betalen dagenlang onmogelijk. Het rapport citeert McKinsey 2021: cash dekt 30 tot 50 procent van de pinbetalingen. Niet méér opnemen; lonen en aankopen stoppen; crypto draagt het niet. Kans B binnen vijf jaar.

Themarapport 2026, Cashcrash: logistiek van een geldtransporteur twee weken stil na een digitale storing van onbekende oorzaak. Automaten leeg, grote winkels: GEEN CASH. Pin werkt. Ongedocumenteerden zonder rekening kunnen niet kopen. Kans C binnen vijf jaar.

Cashcrash wijst zelf naar het scenario van 2022 en naar het MOB-advies om contant geld aan te houden. Dezelfde maatregel beschermt bij de ene draad en doet bij de andere niets.

Nibud rekende het bedrag uit onder vier aannames: de stroom blijft aan; alleen elektronisch betalen en geldautomaten zijn uit; winkels nemen contant geld aan; rekeningen worden later verwerkt. Berekend minimum 2025: 70 euro alleenstaand, 120 euro voor een paar; met een inflatiemarge van vijftien procent 140.

Het advies zegt zelf dat winkels die contant geld weigeren niet zijn meegenomen. In 2025 was 17 procent van de toonbankbetalingen contant; als de winkel geen contant aanneemt, draagt de pijler niet.

Oorlog in Europa, themarapport 2026: gecoördineerde sabotage, grote stroomuitval in Zuid-Holland, ongeveer twee miljoen huishoudens, door naar telecom; stroom grotendeels terug na 72 uur, een deel van de haven van Rotterdam wekenlang. Dan valt de eerste aanname weg, en met haar de kassa.

Risicoscenario van het ANV, geen waarneming. Sanctiepolitiek tegen geïsoleerd Nederland (2026), wat als: Amerikaanse maatregelen raken ook het financieel verkeer (paragraaf 3.3). Bedrijven en financieel bestel kunnen dan anticiperen vóór er formeel beleid is (paragraaf 3.4.1, p. 19). Of rekeningen later worden verwerkt, is dan niet zeker.

Economische dreigingen 2022, Verstoring van het betalingsverkeer: digitaal betalen is dagenlang onmogelijk, extra geld opnemen lukt ook niet, en contant geld dekt 30 tot 50 procent van de pinbetalingen (McKinsey 2021). Kans B. Dan draagt de pijler alleen pin en automaten uit niet.

De sector is een van de weinige die echt begon; Sierra (DNB, 1 en 21 april 2026) oefende het geheel. Nodig, niet voldoende. Drie gaten: oefenen ≠ meten; per bank ≠ het geheel (TIBER-EU, de ECB-cyberstresstest 2024, DORA per aanbieder); en ook het geheel was tot nu toe vooral de technische laag.

Het MOB koos de uitgestelde pinbetaling als model, maar die is niet in werking; open is wie activeert en wie het risico draagt. Nederland leunt volledig op internationale kaartschemes en betaalt steeds vaker met de telefoon. Zweden heeft het sinds 1 juli 2026 wel geregeld, met Visa en Mastercard als partij.

Onder de Wbni wees DNB bij besluit de vitale aanbieders aan in de sectoren Bankwezen en Infrastructuur voor de financiële markt; de ANV-leidraad 2026 neemt die tabel over. Sinds 15 augustus 2026 geldt de Cyberbeveiligingswet.

DNB citeert het ANV. Aanwijzing en citaat zijn geen import van scenariokaarten. Niets gelezen zegt dat DNB die kaarten importeert.

De NRB van 2011 scoorde een totale satellietuitval niet, mede omdat directe gevolgen en tweede en hogere orde effecten onvoldoende bekend waren; zij scoorde een milder scenario en zei dat dit de totale impact onderschat.

Dat ene ongescoorde restant is geen permanent onvermogen van de instellingen. De slide stelt de vraag en velt geen vonnis.

Zes domeinen: geo-economisch, geo-juridisch, geo-militair, geopolitiek, geo-maatschappelijk en geo-identiteit; vijf daarvan met indicatoren, 37 in totaal. Over alle data staan 15 pijlen omhoog en 20 omlaag; sinds 1989 15 omhoog tegen 12. De kleuren zijn een keuze: de auteurs noemen die West-Europees en deels etnocentrisch.

The Wheel of Fortune (Strategic Monitor 2015-2016, hoofdstuk 6 Nowcasting Geodynamics) zette de open lijst; Geo-dynamic Trends in the International System (2018-2019) mat 37 indicatoren in zes domeinen. Geodynamiek was de eerste poging om de samenhang der dingen te meten in plaats van te vertellen; Geomics verbreedt dat: meer domeinen, meer lagen, en de samenhang zelf als object van meting: eerst het weefsel in kaart, dan simuleren.